ฟอสฟอรัส (phosphorus)

ฟอสฟอรัสเป็นแร่ธาตุที่สำคัญในร่างกาย เป็นส่วนประกอบสำคัญของกระดูกและฟัน มีบทบาทสำคัญในการสร้างสารพันธุกรรม การเผาผลาญร่างกาย และอื่นๆ ระดับฟอสฟอรัสที่สูงหรือต่ำเกินไปอาจทำให้เกิดปัญหาสุขภาพต่างๆ ได้ เช่น โรคหัวใจ ปวดข้อ รู้สึกเหนื่อยล้า เป็นต้น

ฟอสฟอรัสเป็นแร่ธาตุสำคัญที่พบในทุกเซลล์ของร่างกายมนุษย์ เช่นเดียวกับแคลเซียม โซเดียม แมกนีเซียม โพแทสเซียม คลอไรด์ และซัลเฟอร์ เป็นแร่ธาตุที่ร่างกายต้องการมากกว่าแร่ธาตุรองอย่างเหล็กและสังกะสี โดยส่วนใหญ่ร่างกายได้รับฟอสฟอรัสจากอาหาร

ฟอสฟอรัสเป็นแร่ธาตุที่ร่างกายมีปริมาณมากเป็นอันดับสองรองจากแคลเซียม ซึ่งคิดเป็นประมาณ 1% ของน้ำหนักตัวทั้งหมด กระดูกและฟันมีฟอสฟอรัสประมาณ 85% ของฟอสฟอรัสทั้งหมดในร่างกาย

หากเกิดภาวะผิดปกติ มักพบภาวะฟอสฟอรัสเกินมากกว่าฟอสฟอรรัสขาด และมักพบในผู้ป่วยโรคไตหรือผู้ที่รับประทานฟอสฟอรัสมากเกินไป อีกทั้ง การได้รับแคลเซียมไม่เพียงพอสามารถนำไปสู่ภาวะที่ร่างกายมีปริมาณฟอสฟอรัสที่มากเกินไปได้

หน้าที่หลักของฟอสฟอรัสคือการสร้างและบำรุงรักษากระดูกและฟัน นอกจากนี้ยังมีบทบาทสำคัญในการสร้าง DNA และ RNA (หน่วยพันธุกรรมของร่างกาย) ฟอสฟอรัสยังมีบทบาทสำคัญในการเผาผลาญพลังงาน (การเปลี่ยนแคลอรี่และออกซิเจนเป็นพลังงาน) การหดตัวของกล้ามเนื้อ การเต้นของหัวใจ และการส่งสัญญาณของระบบประสาท

ฟอสฟอรัสในร่างกายจะอยู่ในรูปของฟอสเฟต ซึ่งเป็นรูปเกลือของฟอสฟอรัส นี่จึงเป็นสาเหตุว่าแพทย์จึงมักใช้คำว่า “ฟอสฟอรัส” และ “ฟอสเฟต” สลับกัน

ร่างกายของเราไม่สามารถผลิตฟอสฟอรัสได้เอง เราจะได้จากอาหารโดยเฉพาะเนื้อสัตว์ ผลิตภัณฑ์จากนม ปลาที่มีน้ำมันสูง และเมล็ดพืช การรับประทานฟอสฟอรัสเสริมควรได้รับคำแนะนำจากแพทย์เท่านั้น

เลือกหัวข้อที่อ่าน

ฟอสฟอรัสมีประโยชน์ต่อสุขภาพอย่างไร?

ร่างกายต้องการฟอสฟอรัสเพื่อ:

– รักษากระดูกให้แข็งแรงและมีสุขภาพดี

– ช่วยสร้างพลังงาน

– การเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อ

นอกจากนี้ ฟอสฟอรัสยังช่วย:

– สร้างความแข็งแรงของฟัน

– ช่วยให้ร่างกายจัดเก็บและใช้พลังงานได้อย่างเหมาะสม

– กรองของเสียในไต

– ซ่อมแซมและบำรุงรักษาเนื้อเยื่อและเซลล์

– ผลิต DNA และ RNA ซึ่งเป็นหน่วยทางพันธุกรรมของร่างกาย

– ปรับสมดุลวิตามิน เช่น วิตามินบีและดี รวมถึงแร่ธาตุอื่นๆ เช่น ไอโอดีน แมกนีเซียม และสังกะสี

– ช่วยให้หัวใจเต้นสม่ำเสมอ

อาหารชนิดใดที่มีปริมาณฟอสฟอรัสสูง?

อาหารส่วนใหญ่มีฟอสฟอรัสเป็นส่วนประกอบ

อาหารที่มีโปรตีนสูงมักจะมีฟอสฟอรัสสูง ยกตัวอย่างเช่น
– เนื้อสัตว์
– ปลา
– นมและผลิตภัณฑ์จากนม
– ไข่
– ถั่วต่างๆ โดยเฉพาะเม็ดมะม่วงหิมพานต์

หากรับประทานอาหารที่มีแคลเซียมและโปรตีนเพียงพอ ฟอสฟอรัสก็มักจะเพียงพอ นั่นเป็นเพราะอาหารหลายชนิดที่มีแคลเซียมสูงก็มีฟอสฟอรัสสูงเช่นกัน

แหล่งอาหารที่ไม่ใช่โปรตีนบางอย่างก็มีฟอสฟอรัสด้วย ตัวอย่างเช่น:
– ธัญพืชไม่ขัดสี
– มันฝรั่ง
– น้ำอัดลม (กรดฟอสฟอริกใช้ในการผลิตคาร์บอนไดออกไซด์)

ขนมปังและซีเรียลแบบที่ไม่ขัดสีมีฟอสฟอรัสมากกว่าขนมปังที่ทำจากแป้งขาว ส่วนฟอสฟอรัสในถั่ว เมล็ดพืช ธัญพืช และถั่วต่างๆ จะถูกจับกับไฟเตต ทำให้ดูดซึมได้ยาก อีกทั้ง แคลเซียมยังสามารถจับตัวและป้องกันการดูดซึมฟอสฟอรัสได้ด้วย

โดยปกติแล้วร่างกายมีระดับฟอสฟอรัสในเลือดปริมาณเท่าใด

ปริมาณฟอสฟอรัสในเลือด

ระดับฟอสฟอรัสในเลือดที่ปกติคือ 2.5-4.5 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร (mg/dL) ปริมาณฟอสฟอรัสที่แต่ละคนต้องการในอาหารขึ้นอยู่กับอายุ ซึ่งโดยปกติแล้วในผู้ใหญ่จะต้องการฟอสฟอรัสน้อยกว่าเด็กอายุระหว่าง 9 ถึง 18 ปี แต่มากกว่าเด็กอายุต่ำกว่า 8 ปี

โดยปกติแล้วเราไม่จำเป็นต้องรับประทานอาหารเสริมฟอสฟอรัส คนส่วนใหญ่รับฟอสฟอรัสในปริมาณที่เพียงพอจากอาหาร

ระดับฟอสฟอรัสในเลือดสูงเกิดจากอะไร?

สาเหตุของระดับฟอสฟอรัสสูงเกินไปที่พบได้บ่อยที่สุดคือ โรคไต

ไตที่ทำงานตามปกติสามารถกำจัดฟอสฟอรัสส่วนเกินในเลือดได้ เมื่อมีโรคไตเรื้อรัง ไตจะไม่สามารถกำจัดฟอสฟอรัสส่วนเกินได้ ฟอสฟอรัสที่มากเกินไปทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของร่างกายซึ่งจะดึงแคลเซียมออกจากกระดูก ส่งผลให้กระดูกอ่อนแอ ระดับฟอสฟอรัสและแคลเซียมที่สูงยังนำไปสู่การสะสมแคลเซียมที่เป็นอันตรายในหลอดเลือด ปอด ดวงตา และหัวใจ เมื่อเวลาผ่านไปอาจนำไปสู่ความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของอาการหัวใจวาย โรคหลอดเลือดสมอง หรือการเสียชีวิต การควบคุมฟอสฟอรัสและแคลเซียมจึงมีความสำคัญมากต่อสุขภาพในผู้ป่วยโรคไต

สาเหตุอื่นๆ ที่พบไม่บ่อย ได้แก่ การได้รับฟอสฟอรัสจากอาหารมากเกินไป การใช้ยาระบายหรือสวนทวารที่มีฟอสฟอรัสมากเกินไป วิตามินดีเป็นพิษ ระดับพาราไทรอยด์ฮอร์โมนต่ำ และภาวะบกพร่องทางพันธุกรรมต่างๆ

หากร่างกายมีปริมาณฟอสฟอรัสสูงเกินไปอาจเกิดพิษได้ โดยอาจทำให้เกิดอาการอุจจาระร่วง ฟอสฟอรัสที่สูงเกินไปอาจลดการดูดซึมแร่ธาตุอื่นๆ ในร่างกาย เช่น เหล็ก แคลเซียม แมกนีเซียม และสังกะสี และฟอสฟอรัสอาจจับกับแคลเซียมสะสมในกล้ามเนื้อได้

วิธีควบคุมระดับฟอสฟอรัสไม่ให้สูงเกินไปได้อย่างไร

แพทย์อาจสั่งยาที่จับกับฟอสเฟสในร่างกายโดยรับประทานยาพร้อมกับอาหารและของว่าง ยานี้จะช่วยควบคุมปริมาณฟอสฟอรัสที่ร่างกายดูดซึมจากอาหารที่รับประทานเข้าไป

ยาที่จับกับฟอสเฟตมีหลายประเภท มีจำหน่ายทั้งแบบเม็ด เม็ดเคี้ยว ผง และของเหลว ซึ่งควรได้รับการสั่งจากแพทย์เท่านั้น

จะเกิดอะไรขึ้นหากร่างกายมีฟอสฟอรัสปริมาณน้อยเกินไป?

การขาดฟอสฟอรัสอาจเกิดจากการได้รับยา

เช่น อินซูลิน คอร์ติโคสเตียรอยด์ หรือยาลดกรด หรืออาจเกิดจากโรคเบาหวาน โรคพิษสุราเรื้อรัง โรคคลั่งผอม ภาวะอดอาหาร และความผิดปกติทางพันธุกรรมต่างๆ

อาการของฟอสฟอรัสต่ำ คือ
– ปวดข้อหรือกระดูก
– ไม่อยากอาหาร
– หงุดหงิดหรือวิตกกังวล
– รู้สึกเหนื่อยล้า
– การพัฒนากระดูกผิดปกติในเด็ก

ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการขาดฟอสฟอรัส

– ทารกคลอดก่อนกำหนด
– ผู้ที่มีความผิดปกติของการควบคุมฟอสเฟตทางพันธุกรรม
– ผู้ป่วยที่มีภาวะทุพโภชนาการอย่างรุนแรง

บทสรุป

คนส่วนใหญ่ได้รับฟอสฟอรัสเพียงพอจากการรับประทานอาหารประเภทนม เนื้อสัตว์ สัตว์ปีก และปลา รวมถึงอาหารจากพืช เช่น ธัญพืช

อย่างไรก็ตาม ภาวะทุพโภชนาการและโรคบางอย่างอาจทำให้ปริมาณฟอสฟอรัสในร่างกายมากหรือน้อยเกินไป นำไปสู่ภาวะผิดปกติต่างๆ เช่น อาการปวดข้อหรือรู้สึกเหนื่อยล้า โรคหัวใจและปัญหาสุขภาพอื่นๆ หากมีอาการที่สงสัยว่าอาจเกิดจากร่างกายมีปริมาณฟอสฟอรัสผิดปกติควรปรึกษาแพทย์