โรคขาดวิตามิน B9 (Folate/Folic acid)

โรคขาดวิตามิน B9 เป็นภาวะที่ร่างกายได้รับโฟเลตหรือกรดโฟลิกไม่เพียงพอ ส่งผลกระทบต่อการสร้างเม็ดเลือดแดง การเจริญเติบโตของเซลล์ และสุขภาพโดยรวม

โฟเลตช่วยในการผลิตเม็ดเลือดแดง ป้องกันภาวะโลหิตจาง และสนับสนุนการพัฒนาระบบประสาทของทารกในครรภ์

• หญิงตั้งครรภ์หรือวางแผนตั้งครรภ์
• ผู้ที่กินอาหารจำเจ เช่น ข้าวขาวหรืออาหารแปรรูป
• ผู้ติดสุราเรื้อรัง
• ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เช่น โรคทางเดินอาหาร เบาหวาน หรือมะเร็ง

• ขาดอาหารที่มีโฟเลต เช่น ผักใบเขียว (คะน้า ผักโขม) ตับ ถั่ว หรือผลไม้ เช่น ส้ม
• การกินอาหารแปรรูป เช่น บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป หรือข้าวขาว ซึ่งมีโฟเลตต่ำ

• โรคทางเดินอาหาร เช่น โรค celiac หรือลำไส้อักเสบ ซึ่งรบกวนการดูดซึมโฟเลต
• การใช้ยาบางชนิด เช่น ยากันชัก (Phenytoin) หรือยารักษามะเร็ง (Methotrexate)
• โรคที่เพิ่มความต้องการโฟเลต เช่น มะเร็งหรือการติดเชื้อเรื้อรัง

• การดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป ซึ่งลดการดูดซึมโฟเลต
• การตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ซึ่งเพิ่มความต้องการโฟเลต
• การกินอาหารมังสวิรัติที่ไม่สมดุล ขาดแหล่งโฟเลต

• ความนิยมบริโภคอาหารจานด่วนหรืออาหารที่มีสารอาหารต่ำ
• การขาดความรู้เกี่ยวกับความสำคัญของโฟเลต โดยเฉพาะในหญิงตั้งครรภ์

• อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย
• ผิวซีดหรือตัวเหลือง
• เบื่ออาหาร น้ำหนักลด

• โลหิตจาง (Megaloblastic Anemia) จากการขาดโฟเลต
• หายใจลำบากหรือหัวใจเต้นเร็ว
• ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ติดเชื้อง่าย

• อาการสับสน หงุดหงิด หรือซึมเศร้า
• ชาตามมือและเท้า (ในกรณีรุนแรง)
• ความจำลดลง

• แผลในปากหรือลิ้นอักเสบ
• ลิ้นแดงหรือบวม

• ความเสี่ยงทารกพิการแต่กำเนิด เช่น หลอดประสาทไม่ปิด (Neural Tube Defects)
• การแท้งบุตรหรือคลอดก่อนกำหนด

• การเจริญเติบโตช้า
• อาการหงุดหงิดหรือร้องไห้งอแง

• ภาวะหัวใจล้มเหลวจากโลหิตจางรุนแรง
• อาการทางจิตเวช เช่น ซึมเศร้าขั้นรุนแรง

• แพทย์ตรวจอาการ เช่น ผิวซีด แผลในปาก หรือสัญญาณโลหิตจาง
• ประเมินอาการทางระบบประสาท เช่น อาการสับสนหรือชา

• ตรวจระดับโฟเลตในเลือด (Serum Folate) หรือในเม็ดเลือดแดง (RBC Folate)
• ตรวจระดับวิตามิน B9 เพื่อแยกแยะสาเหตุของโลหิตจาง
• ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) เพื่อดูภาวะโลหิตจาง

• สอบถามพฤติกรรมการกิน เช่น การกินผักน้อยหรืออาหารแปรรูป
• ประวัติการดื่มแอลกอฮอล์ การตั้งครรภ์ หรือการใช้ยา

• ตรวจการทำงานของตับและไตหากสงสัยโรคพื้นฐาน
• ตรวจการตั้งครรภ์เพื่อประเมินความเสี่ยงต่อทารก

• รับประทานกรดโฟลิกในรูปแบบยาเม็ด (ปริมาณทั่วไป: 400-1000 ไมโครกรัมต่อวัน หรือมากกว่านี้ขึ้นกับความรุนแรง)
• หญิงตั้งครรภ์อาจได้รับ 600-800 ไมโครกรัมต่อวันหรือมากกว่านี้เพื่อป้องกันทารกพิการ

• ลดหรือเลิกดื่มแอลกอฮอล์
• รักษาโรคพื้นฐาน เช่น โรคทางเดินอาหารหรือมะเร็ง
• ปรับเปลี่ยนยาที่รบกวนการดูดซึมโฟเลต (ปรึกษาแพทย์)

• ลดหรือเลิกดื่มแอลกอฮอล์
• รักษาโรคพื้นฐาน เช่น โรคทางเดินอาหารหรือมะเร็ง

• ตรวจซ้ำระดับโฟเลตหลังรักษา 4-8 สัปดาห์
• ประเมินอาการ เช่น ผิวซีดลดลง อาการอ่อนเพลียดีขึ้น หรือโลหิตจางหาย

• เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลเพื่อจัดการภาวะแทรกซ้อน เช่น โลหิตจางรุนแรงหรือภาวะหัวใจล้มเหลว

• เพิ่มเมนูที่มีผักใบเขียว เช่น ผัดผักคะน้า ยำผักโขม หรือแกงจืดผักกาด
• รับประทานตับ (เช่น ผัดตับหมู) ถั่วลันเตาคั่ว หรือผลไม้ เช่น ส้มและมะละกอ
• หันมากินข้าวกล้องหรือธัญพืชเต็มเมล็ดซึ่งมีโฟเลตมากกว่าข้าวขาว

• หญิงตั้งครรภ์หรือวางแผนตั้งครรภ์ควรรับประทานกรดโฟลิก 400-600 ไมโครกรัมต่อวัน หรือมากกว่านั้น (ควรปรึกษาแพทย์)
• พิจารณาวิตามิน B รวมสำหรับกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้ติดสุราหรือผู้ป่วยเรื้อรัง
• ปรึกษาแพทย์เพื่อกำหนดปริมาณที่เหมาะสม

• ลดการบริโภคแอลกอฮอล์และอาหารจานด่วน เช่น บะหมี่สำเร็จรูปหรือขนมขบเคี้ยว
• เพิ่มความหลากหลายของอาหาร เช่น รวมผัก ผลไม้ และโปรตีนในมื้ออาหาร

• ส่งเสริมความรู้เกี่ยวกับโฟเลตในโรงเรียนและชุมชน โดยเฉพาะในหญิงวัยเจริญพันธุ์
• รณรงค์การกินผักพื้นบ้าน เช่น คะน้า หรือผักกูด ในพื้นที่ชนบท

• ตรวจระดับวิตามินในกลุ่มเสี่ยง เช่น หญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีอาการอ่อนเพลีย หรือผิวซีด
• ใช้บริการ ตรวจวิตามินในเลือด เพื่อประเมินภาวะขาดสารอาหาร

• ข้าวขาวมีโฟเลตน้อยกว่าข้าวกล้อง การกินผักใบเขียวและผลไม้ช่วยลดความเสี่ยง

• ควรเริ่มก่อนตั้งครรภ์ 1-3 เดือนและต่อเนื่องในช่วงไตรมาสแรก หรือตามคำแนะนำแพทย์

• เสี่ยงได้ หากไม่กินผักใบเขียว ถั่ว หรือผลไม้ ควรพิจารณาอาหารเสริม

• โดยทั่วไปปลอดภัยในปริมาณที่แนะนำ แต่การใช้เกินขนาด 5 มิลลิกรัมต่อวัน ควรปรึกษาแพทย์

• Ministry of Public Health, Thailand: Nutrition and Maternal Health
• National Institute of Health (NIH): Folate Deficiency
• World Health Organization (WHO): Micronutrient Deficiencies