โรคขาดวิตามิน K

โรคขาดวิตามิน K หรือ Vitamin K Deficiency Bleeding (VKDB) เป็นภาวะที่ร่างกายมีวิตามิน K ไม่เพียงพอ ส่งผลให้เลือดแข็งตัวช้าและเสี่ยงต่อการเสียเลือดมากเกินไป

• ช่วยในการสร้างโปรตีนที่จำเป็นสำหรับการแข็งตัวของเลือด (เช่น โปรตีน clotting factors II, VII, IX, X)
• ช่วยให้กระดูกแข็งแรงโดยช่วยให้แคลเซียมจับกับกระดูก

• ผู้ที่มีปัญหาการดูดซึมไขมัน เช่น โรคตับหรือท่อน้ำดีอุดตัน
• ผู้ที่ใช้ยาปฏิชีวนะหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือดเป็นเวลานาน
• ผู้ที่มีภาวะขาดสารอาหารจากอาหารไม่หลากหลาย

• อาหารบางประเภทอาจมีวิตามิน K น้อย เช่น อาหารที่เน้นแป้งหรือข้าวเหนียว โดยขาดผักใบเขียว
• การไม่บริโภคผักใบเขียว เช่น คะน้า ผักโขม หรือกะเพรา

• โรคตับ (เช่น ตับอักเสบ ตับแข็ง) ซึ่งพบได้ในคนที่ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ
• โรคท่อน้ำดีอุดตัน (เช่น จากนิ่วในถุงน้ำดี)
• โรคทางเดินอาหาร เช่น ลำไส้อักเสบ หรือท้องเสียเรื้อรัง

• ทารกที่ไม่ได้รับการฉีดวิตามิน K ป้องกันหลังคลอด

• ยาปฏิชีวนะที่รบกวนแบคทีเรียในลำไส้ ซึ่งผลิตวิตามิน K
• ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น Warfarin ซึ่งยับยั้งการทำงานของวิตามิน K

• การรับประทานอาหารจานด่วนหรืออาหารแปรรูป
• การหลีกเลี่ยงผักในกลุ่มที่อาจมีรสขม เช่น ผักกาดขาวหรือบรอกโคลี

• เลือดออกง่าย เช่น เลือดออกที่สะดือ ผื่นเลือดออกใต้ผิวหนัง หรือเลือดในอุจจาระ
• อาการรุนแรงอาจรวมถึงเลือดออกในสมอง ซึ่งอันตรายถึงชีวิต

• รอยช้ำง่ายหรือรอยจ้ำเลือด (bruising)
• เลือดกำเดาไหลบ่อย
• เลือดออกตามไรฟันหรือเหงือก
• ประจำเดือนมามากผิดปกติในผู้หญิง
• เลือดออกนานกว่าปกติเมื่อมีบาดแผล

• กระดูกเปราะหรือหักง่าย (พบในกรณีขาดวิตามิน K เป็นเวลานาน)
• ความหนาแน่นกระดูกต่ำในผู้สูงอายุ

• ตรวจรอยช้ำ เลือดออก หรือสัญญาณเลือดออกผิดปกติ

• ตรวจระดับวิตามิน K ในเลือด (ยากในทางปฏิบัติ จึงมักตรวจอ้อม)
• ตรวจการแข็งตัวของเลือด (Prothrombin Time – PT หรือ INR) ซึ่งยาวขึ้นเมื่อขาดวิตามิน K
• ตรวจระดับโปรตีนที่ขึ้นกับวิตามิน K (เช่น Protein Induced by Vitamin K Absence – PIVKA-II)

• สอบถามอาหารที่บริโภค เช่น การกินผักใบเขียวหรืออาหารที่มีวิตามิน K
• ประวัติการใช้ยา เช่น Warfarin หรือยาปฏิชีวนะ
• ประวัติโรคตับหรือทางเดินอาหาร

• ตรวจประวัติการฉีดวิตามิน K หลังคลอด

• ในทารก: ฉีดวิตามิน K1 (Phytomenadione) ทันทีหลังคลอดตามแนวทางทางการแพทย์ (1 มก. สำหรับทารกปกติ)
• ในเด็กและผู้ใหญ่: รับประทานวิตามิน K1 หรือ K2 ตามคำแนะนำแพทย์ (ปริมาณ 1-10 มก. ต่อวัน ขึ้นกับความรุนแรง)

• ในกรณีรุนแรง อาจต้องให้เลือดหรือ plasma เพื่อหยุดเลือด

• รักษาโรคตับหรือท่อน้ำดี เช่น การผ่าตัดในกรณีนิ่ว
• จัดการโรคทางเดินอาหาร เช่น การให้ยาในโรค celiac

• เพิ่มผักใบเขียว เช่น คะน้า ผักโขม กะเพรา หรือผักกาดขาว
• บริโภคอาหารหมัก เช่น นัตโตะ (ถั่วหมักญี่ปุ่น) ซึ่งมีวิตามิน K2 สูง

• ฉีดวิตามิน K1 ทันทีหลังคลอดตามแนวทางทางการแพทย์

• ผักใบเขียว: คะน้า ผักโขม ผักกาดขาว บรอกโคลี ผักบุ้ง
• อาหารที่มีวิตามิน K: เช่น แกงเขียวหวาน (จากใบกะเพรา) แกงเลียง หรือยำผัก
• อาหารหมัก: นัตโตะ หรือผักดองบางชนิด
• อาหารอื่น: ตับหมู ตับไก่ ไข่แดง

• ส่งเสริมการกินผักในมื้ออาหารประจำวัน เช่น ผักเคียงในส้มตำหรือก๋วยเตี๋ยว
• หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูปหรือจานด่วน

• ปรึกษาแพทย์เมื่อใช้ยา Warfarin หรือยาปฏิชีวนะนานเกิน 2 สัปดาห์

• ตรวจระดับการแข็งตัวของเลือดในผู้ที่มีความเสี่ยง เช่น ผู้ป่วยโรคตับ
• ตรวจวิตามินในเลือดสำหรับผู้ที่มีอาการเลือดออกง่าย

• เพื่อป้องกันภาวะเลือดออกในสมอง (VKDB)

• คะน้า ผักโขม ผักบุ้ง และใบกะเพรา เป็นแหล่งวิตามิน K ที่หาง่ายในไทย

• ควรกินอาหารที่มีวิตามิน K ในปริมาณคงที่และแจ้งแพทย์เพื่อปรับขนาดยา

• ปลอดภัยหากใช้ตามคำแนะนำแพทย์ ไม่ควรซื้อรับประทานเอง

• กระทรวงสาธารณสุข ประเทศไทย: แนวทางป้องกันภาวะเลือดออกจากวิตามิน K ในทารกแรกเกิด
• National Institute of Health (NIH): Vitamin K Deficiency
• World Health Organization (WHO): Vitamin K and Child Health