การแพ้ยา คือ ระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายมองว่า ยาคือสิ่งแปลกปลอม จึงต้องการกำจัด หากมีการตอบสนองที่มากเกินไปจึงส่งผลเสียตามมา

• อาการแพ้ยาแบบ รุนแรงปานกลาง
• เช่น มีผื่นคัน ริมฝีปากบวม เปลือกตาบวม
• อาการแพ้ยาแบบ ที่รุนแรงมาก
• เช่น มีผื่นขึ้นทั่วร่างกาย ผิวหนังหลุดลอก เยื่อบุอักเสบ และเกิดความผิดปกติของอวัยวะต่างๆ ภายในร่างกาย ที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

ปัจจุบัน การศึกษาเกี่ยวกับสารพันธุกรรม สามารถพบยีนที่มีความสัมพันธ์กับอาการแพ้รุนแรงจากยาบางชนิด หากตรวจพบยีนชนิดนี้ แพทย์มักหลีกเลี่ยงการสั่งจ่ายยาที่อาจทำให้เกิดการแพ้รุนแรงได้

1. ผู้ป่วยกลุ่มโรคเรื้อรังชนิดไม่ติดต่อ เช่น

• เบาหวาน

• ความดันโลหิตสูง

• ไขมันในโลหิตสูง

• โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ

• โรคเกาท์ เป็นตัน

2. ผู้ป่วยที่มีประวัติทานยาหลายตัว แต่ควบคุมโรคได้ยาก หรือมีผลข้างเคียงจากยามาก

3. ผู้ป่วยที่จะต้องเริ่มใช้ยาที่อาจเกิดการแพ้ยารุนแรงได้ เช่น กลุ่มยากันชัก หรือ ยาลดกรดยูริก

4. ผู้ป่วยที่มีประวัติหลอดเลือดหัวใจตีบ ที่ต้องทานยากลุ่มต้านเกล็ดเลือด เพื่อดูการตอบสนองต่อยาแบบแม่นยำ

5. ผู้ใช้ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัส หรือยาแก้ปวดเรื้อรังหลายชนิด

6. ผู้ที่ใส่ใจสุขภาพต้องการทราบผลวิเคราห์การตอบสนองยา เพื่อเลือกใช้ยาที่เหมาะสมกับตนเองในอนาคต

ในประเทศไทยระหว่างปี พ.ศ. 2527-2553 พบผู้ป่วยแพ้ยาชนิดรุนแรงประมาณ 6,965 ราย และเสียชีวิต 260 ราย

โดยรายการยาที่สงสัยมากที่สุด 3 อันดับแรก ได้แก่

• ยาฆ่าเชื้อ โคไตรม็อกซาโซล (co-trimoxazole)
• ยากันชัก คาร์บามาซีพีน (carbamazepine)
• และยาลดกรดยูริกสำหรับรักษาโรคเกาต์ อัลโลพูรินอล (allopurinol)

จากเดิมการป้องกันการแพ้ยา คือ ต้องทราบว่าผู้ป่วยเคยมีประวัติแพ้ยาชนิดใด แล้วทำนายโอกาสการแพ้ยาตัวอื่นจากโครงสร้างของยาที่คล้ายกัน แต่วิธีนี้มีข้อจำกัดหลายประการ เช่น ไม่สามารถรู้อย่างแน่ชัดว่าผู้ป่วยแพ้ต่อโครงสร้างส่วนใดของยา และไม่สามารถทำนายหรือป้องกันการแพ้ยาในกรณีที่ผู้ป่วยได้รับยานั้นเป็นครั้งแรก จึงทำได้เพียงติดตามผลระหว่างใช้ยาและทำการรักษาเมื่อมีอาการแพ้เกิดขึ้น

ซึ่งหากอาการแพ้มีความรุนแรงมาก (เช่น กรณียาคาร์บามาซีพีน) อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต และยังต้องเสียค่าใช้จ่ายสูงในการรักษา

Ref. https://pharmacy.mahidol.ac.th/